Premier kontrasygnuje 200 nominacji asesorów. Konstytucyjny spór o sądy nabiera tempa
Przełomowa decyzja w cieniu sporu o konstytucję
W środę 12 marca 2025 r. premier Donald Tusk podpisał dokumenty nominacyjne dla 200 asesorów sądowych. To bezprecedensowy krok w polskim wymiarze sprawiedliwości – po raz pierwszy szef rządu kontrasygnował akty, które wcześniej podpisał prezydent bez wymaganej zgody premiera. Decyzja zapadła po tym, jak Krajowa Rada Sądownictwa w swoim stanowisku z 29 lipca 2024 r. jednoznacznie wskazała, że zgodnie z art. 144 Konstytucji RP akty urzędowe prezydenta niewymienione w tym przepisie muszą być opatrzone kontrasygnatą Prezesa Rady Ministrów.
Spór ma fundamentalne znaczenie dla obywateli. Asesorzy to młodzi prawnicy, którzy zdali egzamin sędziowski i przez okres próbny orzekają w sądach rejonowych, zanim zostaną pełnoprawnymi sędziami. Ich praca jest kluczowa dla odciążenia przeciążonych sądów – według wyliczeń Kancelarii Premiera, legalnie powołana grupa 200 asesorów mogłaby rozpatrywać miesięcznie od 10 do 11 tysięcy spraw. To ogromna liczba, biorąc pod uwagę, że polskie sądy borykają się z wielomiesięcznymi opóźnieniami, a Polacy czekają na wyroki w sprawach cywilnych, rodzinnych czy karnych nawet kilka lat.
„Mamy do czynienia z niepotrzebnym, absurdalnym i groźnym zamachem na Konstytucję – po raz pierwszy w tak jawny i bardzo szkodliwy sposób, z bardzo złymi konsekwencjami dla asesorów, polskich sądów i tych, którzy czekają na ich orzeczenia”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Dlaczego kontrasygnata jest tak ważna? Skutki dla zwykłych ludzi
Brak kontrasygnaty premiera przy nominacjach asesorskich mógłby mieć katastrofalne skutki dla tysięcy stron postępowań sądowych. Gdyby asesorzy orzekali bez ważnego powołania, wszystkie wydane przez nich wyroki mogłyby zostać zakwestionowane jako nieważne. Oznaczałoby to konieczność ponownego rozpatrywania spraw od początku – co w praktyce oznacza kolejne lata czekania na sprawiedliwość i ogromne koszty dla budżetu państwa oraz samych obywateli.
Krajowa Rada Sądownictwa zwróciła uwagę, że prezesi sądów, do których trafiły nominacje bez kontrasygnaty, odesłali dokumenty do KRS, aby te mogły zostać przekazane premierowi do dopełnienia formalności. Dzięki podpisowi Donalda Tuska, asesorzy mogą w końcu legalnie orzekać. Jednak ten spór to tylko wierzchołek góry lodowej – jak podkreśla sam premier, mamy do czynienia z szerszym zjawiskiem „zmiany ustroju bez zmiany Konstytucji”.
„Dramat tej sytuacji polega na tym, że dwie instytucje – Prezydent RP i Trybunał Konstytucyjny – odpowiedzialne za ochronę i przestrzeganie Konstytucji, zawiązały coś na kształt politycznego spisku, aby tę Konstytucję złamać”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Premier przypomniał, że jako szef rządu kontrasygnował nominacje sędziowskie i asesorskie wszystkim prezydentom, w tym Andrzejowi Dudzie. – „Staram się bez emocji rozwiązywać problemy wynikające z niekonstytucyjnych działań, w tym przypadku działań Prezydenta Nawrockiego” – dodał. To ważny sygnał, że rząd nie zamierza eskalować konfliktu, ale konsekwentnie egzekwować porządek konstytucyjny.
Bezpieczeństwo energetyczne w czasie upałów – czy grozi nam blackout?
Premier odniósł się także do sytuacji w polskiej energetyce, która w ostatnich tygodniach mierzy się z ekstremalnymi temperaturami. – „Mieliśmy dziś spotkanie, aby ocenić, czy istnieje ryzyko wystąpienia jakiejkolwiek formy blackoutu. Mimo rekordowych temperatur, których się spodziewamy, nie ma dziś zagrożenia blackoutem. Sytuacja jest pod kontrolą” – zapewnił Tusk podczas konferencji prasowej.
Choć część bloków elektrowni w Kozienicach i Połańcu musiała ograniczyć pracę z powodu zbyt wysokiej temperatury wody chłodzącej, system elektroenergetyczny działa stabilnie. Polskie Sieci Elektroenergetyczne nie planują uruchomienia okresu przywołania na rynku mocy, czyli sięgania po dodatkowe jednostki rezerwowe. To dobra wiadomość dla gospodarstw domowych i firm, które w czasie upałów zużywają więcej energii na klimatyzację i chłodzenie.
„Mamy za sobą bardzo trudny okres dla polskiej elektroenergetyki, dla elektrociepłowni i systemu ciepłownictwa. Była długa i ostrzejsza niż przez ostatnie lata zima. Były już dwie fale upałów. Z kilku powodów mogę jednak zapewnić o bezpieczeństwie systemu energetycznego”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Kluczową rolę w stabilizacji sieci odgrywają odnawialne źródła energii, zwłaszcza fotowoltaika, która w słoneczne dni dostarcza rekordowe ilości prądu. Premier podkreślił, że dalszy rozwój powinien iść w kierunku lądowej energetyki wiatrowej oraz morskich farm wiatrowych na Bałtyku. – „Dobrze byłoby, aby wreszcie moi oponenci poszli po rozum do głowy i zrozumieli, że potrzeby energetyczne wymagają jeszcze doinwestowania” – apelował.
Co to oznacza dla Świnoujścia i regionu? Lokalna perspektywa
Dla mieszkańców Świnoujścia i całego województwa zachodniopomorskiego decyzja o kontrasygnacie nominacji asesorskich ma bezpośrednie przełożenie na funkcjonowanie lokalnych sądów. W naszym regionie, podobnie jak w całej Polsce, sądy rejonowe w Świnoujściu, Kamieniu Pomorskim czy Goleniowie od lat borykają się z ogromnymi kolejkami spraw. Nowi asesorzy – jeśli trafią do zachodniopomorskich jednostek – mogą znacząco skrócić czas oczekiwania na rozprawy, co odczują zarówno przedsiębiorcy, jak i zwykli obywatele.
Z kolei kwestie energetyczne są dla Świnoujścia szczególnie istotne ze względu na planowaną budowę elektrowni gazowo-parowej o mocy 700 MW w naszym mieście oraz rozwój morskiej energetyki wiatrowej na Bałtyku. Stabilność systemu energetycznego to nie tylko wygoda, ale także kwestia bezpieczeństwa dla nowych inwestycji, w tym terminala LNG, który jest jednym z filarów polskiego bezpieczeństwa gazowego. Premier zapowiedział dalsze wsparcie dla zdywersyfikowanych źródeł energii, co w praktyce oznacza, że region może liczyć na nowe miejsca pracy i rozwój technologii OZE.
Upały w pracy – nowe obowiązki pracodawców
Premier zwrócił również uwagę na zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników w czasie wysokich temperatur. – „Ten dzień jest szczególny. Prognozy wskazują, żeby być bardzo ostrożnym, uważnym i reagować na wszystkie zagrożenia związane ze zbyt wysoką temperaturą. Praca w tych warunkach w niektórych miejscach jest po prostu nie do zniesienia” – mówił Tusk.
Przypomniał o rozporządzeniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które określa maksymalną dopuszczalną temperaturę w miejscu pracy. To nie są tylko teoretyczne zapisy – w lipcu ubiegłego roku podczas fali upałów doszło do tragicznego wypadku w jednym z zakładów, gdzie pracownik zmarł z powodu przegrzania organizmu. Premier zaapelował do pracodawców o zapoznanie się z przepisami i traktowanie ich jako instruktażu, a nie złośliwości urzędników.
„To nie są żarty. Mieliśmy do czynienia ze zgonem w czasie ostatniej fali upałów w lipcu w jednym z zakładów. Sprawa dotyczy prawie wszystkich w Polsce. My nie mamy za dużo doświadczeń z takimi temperaturami. To rozporządzenie będzie instruktażem, ale też zobowiązaniem dla pracodawców”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
W praktyce oznacza to, że w dni, gdy temperatura przekracza 35 stopni Celsjusza w cieniu, pracodawcy mają obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie środki ochrony, np. napoje, wentylację lub skrócenie czasu pracy. To szczególnie istotne dla branż takich jak budownictwo, rolnictwo czy logistyka, gdzie praca na otwartej przestrzeni jest normą.
Najważniejsze fakty w skrócie
- 200 nominacji asesorskich podpisanych przez premiera Donalda Tuska w środę 12 marca 2025 r.
- Kontrasygnata pozwala uniknąć unieważnienia orzeczeń – asesorzy mogą rozpatrywać 10–11 tys. spraw miesięcznie.
- KRS w stanowisku z 29 lipca 2024 r. potwierdziła obowiązek kontrasygnaty na podstawie art. 144 Konstytucji.
- Elektrownie w Kozienicach i Połańcu ograniczyły pracę z powodu upałów, ale nie ma zagrożenia blackoutem.
- Fotowoltaika i morskie farmy wiatrowe mają być fundamentem stabilności energetycznej Polski.
- Rozporządzenie MRPiPS określa maksymalną temperaturę w pracy – pracodawcy muszą zapewnić bezpieczne warunki.
Cała sytuacja pokazuje, że polski system prawny i energetyczny przechodzi w tym roku prawdziwy stres-test. Decyzja premiera o kontrasygnacie to krok, który ma chronić obywateli przed chaosem w sądach, ale też wysyła jasny sygnał, że konstytucja nie może być traktowana wybiórczo. Jak długo potrwa spór między głową państwa a rządem – tego dziś nie wiadomo. Jedno jest pewne: dla tysięcy ludzi czekających na wyroki sądów, każdy dzień zwłoki to kolejne tygodnie niepewności.